BADANIA HISTORYCZNE


Kolej w Ząbkowicach Śląskich

 

W dniu 9.07.1856 r. BSFE uzyskało koncesję, która zezwalała na budowę odcinka do Ząbkowic Śl. Cykl przygotowawczy do przeprowadzenia tej inwestycji rozpoczął się już jesienią 1856 r. pracami geodezyjnymi i wykupem gruntów. Warto przy tym nadmienić, że władze samorządowe powiatu ząbkowickiego bardzo się interesowały tym przedsięwzięciem. Pod przewodnictwem starosty Groschke  już w 1855 r. zebrał się komitet na rzecz budowy planowanego odcinka z Dzierżoniowa do Ząbkowic Śl., który sformułował  list otwarty do mieszkańców, w którym władze powiatu zobowiązywały się do bezpłatnego przekazania gruntów pod budowę kolei. Kolej była realizowana ze środków prywatnych inwestora. Na cel budowy tego odcinka wyemitowano akcje na kwotę 1 000 000 talarów. Prace budowlane rozpoczęto wiosną 1858 r. od układania torów od strony Dzierżoniowa. Sporo kłopotów sprawiło przejście linii przez Wzgórza Gumińskie, gdzie musiano przebić się kilkukilometrowym wykopem przez twarde skały krystaliczne. Warto odnotować, że podczas budowy linii kolejowej miało miejsce w Ząbkowicach Śl. tragiczne w skutkach wydarzenie. W dniu 24.04.1858 r. o godz. 13.30 wybuchł pożar w jednym z domów przy Bramie Lochowej, który w przeciągu 4 godzin zniszczył niemal całe miasto i cześć przyległej wsi Sadlno.  W jego wyniku zniszczonych zostało doszczętnie 350 domów, a dalsze 100 zostało uszkodzone. W pożarze zginęło 28 osób.  To tragiczne wydarzenie nie miało jednak wpływu na postęp robót budowlanych przy budowie kolei. Już w czerwcu 1858 r. doprowadzono kolej do Piławy Górnej, równolegle wznosząc budynek dworca w Ząbkowicach Śl. oraz obiekty towarzyszące. Ostateczne połączenie ze stacją w Ząbkowicach Śl. nastąpiło w połowie października 1858 r. Oficjalne otwarcie odcinka z Dzierżoniowa do Ząbkowic  z udziałem władz samorządowych obu miast i powiatów nastąpiło w dniu 28.10.1858 r., a rozpoczęcie regularnych przewozów przypadło na dzień 1.11.1858 r. Budynek dworca w Ząbkowicach został wzniesiony według typowego projektu, zastosowanego już wcześniej w Jaworze i Dzierżoniowie. Pierwszy rozkład jazdy przewidywał dwie pary pociągów kursujących codziennie. Czas przejazdu pomiędzy Ząbkowicami i Dzierżoniowem  wynosił około 35 min, a do Wrocławia przez Jaworzynę pociąg jechał 3 godz. 15 min., co w porównaniu z dotychczasowym przejazdem omnibusem – ok. 8 godz., było rewolucyjnym osiągnięciem!!  Dworzec kolejowy w Ząbkowicach był do 1874 r. dworcem końcowym. W tym czasie prowadzono studia nad rozbudową kolei w kierunku Górnego Śląska oraz zamiarem budowy tzw. Kolei Śląsko – Czeskiej (Schlesisch-Bömische Bahn), która miała połączyć Wrocław i Kłodzko z Międzylesiem i dalej z Usti nad Orlicą, a stacją węzłową miały się stać  Ząbkowice. Ostatecznie do tego nie doszło, a nowy inwestor - Towarzystwo Kolei Górnośląskiej OSE), które uzyskało w 1869 r. koncesję na budowę linii z Wrocławia w kierunku Międzylesia oraz na rozbudowę linii z Ząbkowic Śl. w kierunku  w Nysy i Głuchołazów zdecydowało, że tańszym rozwiązaniem będzie budowa nowego węzła kolejowego w oddalonym o 10 km Kamieńcu Ząbkowickim. Już wiosną 1869 r. urzędnicy Kolei Górnośląskiej rozpoczęli prace pomiarowe nad rozbudową linii pod nadzorem mistrza budowlanego Stocka. Podczas prac budowlanych w latach 1873/1874 na wschód  od istniejącego dworca wybudowano niemal niezależną stację, połączoną trzema torami z istniejącym dworcem na wysokości wiaduktu nad ulicą Wrocławską. Składała się ona z ceglanego magazynu towarowego i spichlerza zbożowego po stronie południowej. Po przeciwnej stronie torów wzniesiono lokomotywownię prostokątną. Nowy dworzec nosił nazwę dworca Górnośląskiego, stary należał do Kolei Wrocławsko-Świebodzicko- Świdnickiej. Rozdzielność wymienionych dworców przestała mieć znaczenie wraz z upaństwowieniem obu towarzystw w 1884 r.

 

Dworzec w Ząbkowicach, ok. 1890 r.

 

Dworzec kolei państwowej ok. 1920 r.

 

Dworzec od strony frontowej, ok. 1930 r.

 

Plan Krugera, Ząbkowice jako węzeł kolejowy

 

Magazyn na dworcu górnośląskim ok. 1874

 

Lokomotywownia na dworcu górnośląskim, ok. 1874

 

Dworzec ok. 1870 r. jako końcowy wg. A.Woelfel'a

 

Sztuczny nasyp na linii zabkowice-Kamieniec Ząbk. ok. 1930 r.